Αυτό μου πρότεινε ένας πρόσφατα απολυμένος 33χρονος να γράψω, όταν ρώτησα προτεινόμενα θέματα για αυτή τη στήλη. Του απάντησα πως αποτελεί επίκαιρο και ουσιώδες θέμα, αλλά δεν ανήκει στην ενότητα των Σχέσεων. Αναρωτιόμουν καιρό αν θα μπω σε αυτή τη διαδικασία, να αγγίξω ανοιχτές πληγές που πονάνε. Αποφάσισα πως αξίζει τον κόπο. Όχι με το σκεπτικό πως θα γιατρέψω πληγές. Εξάλλου πολύ συνειδητά γνωρίζω πως δεν πρόκειται να προσφέρω καμία λύση με αυτό το κείμενο, αλλά τουλάχιστον συνειδητοποιώ πως δεν έχει κανένα νόημα να αποφεύγουμε τα προβλήματα.. Όταν τα συζητάμε, απλά συμβαίνει να τα κατανοούμε καλύτερα..

 

         Ελλάδα, 2016. Ελλάδα της Οικονομικής Κρίσης. Ελλάδα της Ολικής Κρίσης. Σε τι να οραματίζει ένας νέος; Σε τι να ελπίζει ένας μεσήλικας; Σε τι να πιστεύει ένας ηλικιωμένος;

Πρόλαβα να ζήσω ως παιδί τις λεγόμενες «καλές εποχές». Αυτές που οι γονείς του δούλευαν και αμείβονταν. Αυτές που όσο περισσότερο εργαζόσουν, τόσο περισσότερο ανταμοιβόσουν. Αυτές που η ζήτηση εργασίας υπερτερούσε της προσφοράς. Αυτές που ο νέος με ένα πτυχίο σπουδών και ένα proficiency απορροφιόταν από την αγορά εργασίας στο πιτς φιτίλι. Αυτές που ο γονιός έκανε υπερωρίες, αλλά στην άδεια του πήγαινε διακοπές με τα παιδάκια του. Αυτές που οι άνθρωποι παραπονιόντουσαν ότι δεν έχουν χρόνο, αλλά τουλάχιστον είχαν στην τσέπη, χρήμα.

Δεν ήταν όλα ρόδινα, ροζ ίσως.. Πολλοί άνθρωποι ζούσαν σε συννεφάκια, όπως αυτοί που πίστεψαν το ’99 πως θα λύσουν το οικονομικό πρόβλημα της ζωής τους και επένδυσαν τον κόπο μιας ζωής σε μία χρηματιστηριακή «φούσκα». Η’ εκείνοι που έπαιρναν στεγαστικά, καταναλωτικά μέχρι και διακοποδάνεια για να ζήσουν στο συννεφάκι τους όχι καλά, αλλά ακόμα καλύτερα. Έλα όμως που τα σύννεφα δεν είναι συμπαγή και δε μπορούν να σε στηρίξουν. Το αποτέλεσμα; Ανώμαλη προσγείωση. Και πάλι όμως, οι εποχές (υποτίθεται) ήταν ευοίωνες. Ολυμπιακοί 2004, ΕΣΠΑ, ΚΠΣ, χρηματοδοτήσεις, επιδόματα και το περίφημο «Λεφτά υπάρχουν» σε έκαναν να παραβλέψεις τις διαρθρωτικές αλλαγές που συνέβαιναν επιφαινόμενα και να συνεχίσεις να πιστεύεις πως τα πράγματα θα πηγαίνουν όλο και καλύτερα.

2008 και η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτόγνωρη οικονομική κρίση ως αποτέλεσμα της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής ύφεσης του 2007. Όλοι σοκάρονται, αλλά σχεδόν όλοι θεωρούν πως, μπόρα είναι, θα περάσει. Το μαγικό κλειδί θα μας άνοιγε την πόρτα να διαβούμε από την προβληματική αυτή περίπτωση, όπως κατάφεραν να κάνουν άλλες υπερχρεωμένες χώρες, αλλά η κλειδαριά της Ελλάδας ήταν κατεστραμμένη. Η κρίση ξεσκέπασε το πέπλο και αποκάλυψε όλες τις αδυναμίες της ελληνικής πλαστής πραγματικότητας.

Πολλοί έσπευσαν να κατηγορήσουν ως συνυπεύθυνους τα δύο κόμμματα που κυβερνούσαν τη χώρα εναλλάξ από την κατάρρευση της χούντας λόγω κακής διαχείρισης της οικονομίας. Κατ’επέκταση την πολιτική διαφθορά, την αδιαφάνεια των συναλλαγών και τα ατιμώρητα οικονομικά σκάνδαλα των τελευταίων δεκαετιών. Πολλά ακόμη λέχθηκαν για υπέρογκες εξοπλιστικές δαπάνες και κατασπατάληση δημοσίου χρήματος. Σίγουρα αυτά ήταν η ζαχαρόπαστα της τούρτας και οι προκλητικές δηλώσεις των άθικτων βουλευτικών αντιπροσώπων, τα κερασάκια. Μήπως όμως έφταιγε περισσότερο η γέμιση της χαλασμένης τούρτας που μας δηλητηρίασε;

Φοροδιαφυγή. Ουδείς εξαιρείται από το διαχρονικά πάγιο καθεστώς της και καλά εξυπνάδας, αλλά το κακό οξύνεται από τα κατεξοχήν εύρωστα κοινωνικά στρώματα που φοροδιαφεύγουν ασυστόλως.

Αλόγιστος τραπεζικός δανεισμός. Με την εμφάνιση της πλαστικής κάρτας και τη μόδα του πλαστικού χρήματος, ο μικροαστός άρχισε να ξοδεύει υπέρογκα ποσά για πράγματα όχι που χρειαζόταν, αλλά για να αγοράσει πράγματα καλύτερα από αυτά που ήδη είχε. Άλλαξε το sedan για να πάρει Cherokee, αποφάσισε να πάει σε μεγαλύτερο σπίτι, να χτίσει και ένα εξοχικό, να κάνει και το ταξίδι στην Αμερική που πάντα ήθελε. Κάπου εκεί έχασε το μέτρο.. Αναλογικά έχασε και την αγοραστική του δύναμη να μπορεί να ανταπεξέρχεται στο τεράστιο αγοραστικό του καλάθι. Δεν κατανάλωνε με τα χρήματα που είχε. Ψώνιζε με τα χρήματα που μπορούσε να έχει.

Υπερκορεσμός. Αυτό συνέβη. Δε λέω πως φταίει μόνο ο άπληστος κοσμάκης που έκανε το λάθος να πιστέψει πως θα ζει με ξένα κόλυβα. Άλλωστε όλα προσχεδιασμένα ήταν. Οι τράπεζες ήξεραν πολύ καλά ότι δεν πρόκειται ποτέ να αποπληρωθούν τα δάνεια που δόθηκαν απλόχερα, λες και ήταν φιλανθρωπικό ίδρυμα. Αλλά αποτελούσαν μέρος του συστήματος της Νέας Τάξης Πραγμάτων που ήθελε να κάνει την παγκόσμια οικονομία Νέα Ταξική Πραγματικότητα. Το καλοστημένο σενάριο, ανώτερο των κινηματογραφικών οθονών, στέφθηκε με απόλυτη επιτυχία.

Τα έτη περνούν και η κρίση βαθαίνει. Μνημόνια, μειώσεις μισθών, μαγαζιά κλείνουν, εταιρίες πτωχεύουν, απολύσεις, ανεργία, ανέχεια, capital controls και οι ζωές των ανθρώπων αλλάζουν άρδην. Προς την εξαθλίωση. Όχι προς την εξαχρείωση όμως. Και αυτό είναι ίσως το μόνο καλό που έφερε η κρίση.

Κάτι έπρεπε να συμβεί και να ταρακουνηθούν τα μυαλά των ανθρώπων που φαντασιώνονταν πως είχαν κερδίσει το λόττο και ξόδευαν αλόγιστα. Τρόικα, ΔΝΤ, μέτρα λιτότητας επήλθαν σε μια χώρα που είχε χάσει την ταπεινότητα και καμάρωνε ωσάν την Πλούσια Αυστρία.

Μπορεί οι τσέπες των ανθρώπων να είναι πλέον άδειες, αλλά οι λέξεις απέκτησαν την πραγματική σημασιολογία τους. Η τιμιότητα και η αξιοκρατία είχαν απωλέσει την ερμηνεία τους και τώρα την ξαναβρίσκουν. Κλείνουν τα παράθυρα των ασύδοτων εξυπηρετήσεων και των ασύστολων διευκολύνσεων, κλείνουν οι πόρτες των ρουσφετιών, των μονιμοποιήσεων, σταματά το κυνήγι των ψηφαλακίων, διασπάται η δημοσιογραφική προπαγάνδα, κλονίζονται τα μεγάλα κανάλια, δονείται η ως τώρα άτρωτη βουλευτική ομάδα.

Όλα αλλάζουν. Ο ρυθμός και η ένταση ποικίλλει. Ένα όμως γιγαντώνεται με μεγαλύτερη ορμή. Η απογοήτευση των πολιτών που νιώθουν ανήμποροι μπροστά στο ντόμινο καταστροφών που επέρχονται τα τελευταία έτη και συρρικνώνει τους κόπους τους, τις περιουσίες τους, τις ελπίδες τους.

Η αλήθεια είναι ότι δε βρισκόμαστε στο έλεος κάποιας φυσικής καταστροφής εν ονόματι Κρίση, αλλά σε μια φάση του οικονομικού κύκλου. Φαινόταν κάτι τόσο φυσιολογικό όταν τα μελετούσαμε στις Αρχές Οικονομικής Θεωρίας στο Λύκειο. Απλά, δεν μας πέρασε ποτέ τότε από το μυαλό πως θα προλάβουμε να ζήσουμε τις δραματικές συνέπεις της μετάβασης από την άνθηση στην κάμψη.

Είμαστε στο σταθμό της Ύφεσης. Δύο πράγματα είναι δεδομένα. Πρώτον, πως κάποτε θα ξαναέρθει ανάκαμψη και δεύτερον χρειάζεται χρόνος. Για την ακρίβεια, χρόνια.

Το καίριο ζήτημα δεν είναι πόσο ακόμα θα κρατήσει αυτό το μαρτύριο, αλλά πώς θα βγούμε πιο δυνατοί από αυτό. Και αυτό είναι το πιο δύσκολο μέρος. Γιατί απαιτεί την συνδρομή όλων μας και όχι την ατομική προσπάθεια του καθενός.

Πώς όμως μπορεί, για παράδειγμα, ο απολυμένος 33χρονος που βρίσκεται στην πιο παραγωγική του ηλικία να αντιταχθεί στις αντίξοες συνθήκες που επικρατούν; Ο βασικός μισθός είναι 586€, η ανεργία ήταν κάπου στο 25% τον Ιούλιο, το επίδομα του ΟΑΕΔ έχει οριστεί στα 360 ευρώ. Αλήθεια, θυμάστε μια φράση στις παλιές ελληνικές ταινίες που έλεγαν αυτός παίρνει τρεις και εξήντα. Ε, έτσι έχουν τα πράγματα και τώρα, αν το καλοσκεφτείτε. 3 κατοστάρικα και 60 ευρώ παίρνεις επίδομα ανεργίας, 3,60€ την ώρα από το βασικό μισθό.

Τι κάνεις σε αυτή την περίπτωση; Συμβιβάζεσαι με την άδοξη πραγματικότητα; Γιατί τα σενάρια δεν είναι και πολλά. Τα πανεπιστημιακά πτυχία, τα μεταπτυχιακά και οι τουλάχιστον δύο ξένες γλώσσες που γνωρίζεις δεν πρόκειται να σου εξασφαλίσουν καμία αξιοζήλευτη δουλειά.  Όταν καταφέρεις και βρεις «μια» δουλειά, συνεχίζεις να μένεις ή ξαναγυρίζεις στο σπίτι των γονιών σου και παράλληλα μένεις δέσμιος με την ταπεινή ζωή σου απαλλαγμένος από κάθε πολυτέλεια εφόσον ο πενιχρός μισθός σου δε σου προσφέρει καμία επιπλέον δυνατότητα. Κυρίως όμως απαγκιστρώνεσαι από τα όνειρα σου και από ό,τι θα ήθελες να κάνεις.

Δεύτερο σενάριο. Αν έχεις την οικονομική δυνατότητα, κάνεις κάτι δικό σου. Έστω πως παίρνεις το ρίσκο και κάνεις δέηση σε όλες τις συμπαντικές δυνάμεις να γίνουν σύμμαχοι της αξιοθαύμαστης προσπάθειας σου. Είμαι και εγώ της άποψης πως η κρίση μπορεί να προσφέρει τεράστιες δυνατότητες επενδυτικών ευκαιριών, αλλά το ρίσκο είναι εξίσου τεράστιο. Άλλοτε το να κάνεις μια επιχειρηματική κίνηση και να αποτύχει, ήταν απλά ένα λάθος. Θα κατάφερνες αργά ή γρήγορα να ξαναστρώσεις μια δουλειά ή έστω να ανακάμψεις. Τώρα, όχι. Δεν υπάρχει δεύτερη ευκαιρία, δεν υπάρχει περιθώριο λάθους, δεν υπάρχει η επιλογή να μην τα καταφέρεις. Το να αποτύχεις δεν είναι σε αυτή την εποχή λάθος, είναι καταστροφή.

Τρίτο και τελευταίο σενάριο. Φεύγει. Φεύγει και πάει στο άγνωστο με βάρκα την ελπίδα, να ζήσει σε κόσμους μακρινούς, να βγει λίγο απ’ της ζωής την καταιγίδα και να γνωρίσει καινούργιους ουρανούς… Καλά, όχι και τόσο ποιητικά, αλλά κάπως έτσι είναι.. Μπορείς να εγκαταλείψεις το πλοίο που βυθίζεται και με την λέμβο να φτάσεις τη στεριά, αλλά που ξέρεις ότι με τη βάρκα θα σωθείς σίγουρα και το πλοίο πως πράγματι θα βουλιάξει;  Πόσο μάλλον όταν σε αυτή τη λέμβο θα είσαι μόνος σου..   Όσο και να μην θέλει κάποιος να αφήσει όλα όσα γνωρίζει και όλους όσους αγαπά, το να μεταναστεύσει ένας νέος είναι μια επιλογή. Ίσως η χειρότερη από όλες. Γιατί είναι η μόνη που μπορεί να μετανιώσει κάποτε.. Η αλήθεια είναι πως μετά τα 30 σου το να πας για δουλειά σε άλλη χώρα, δεν είναι επιλογή. Είναι απόφαση ζωής.

Τι θα έκανα εγώ στη θέση του άνεργου νέου; Θα πείσμωνα και θα αναζητούσα μια εργασία στο αντικείμενο μου που θα μου απέδιδε σχετικά ικανοποιητικές απολαβές. Στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη, κάπου εδώ, στη χώρα.. Δεν είμαι ο τύπος της δουλειάς του ποδαριού, για ένα λόγο.. Δεν έχουν προοπτικές, οπότε αργά ή γρήγορα θα επέστρεφα στο σημείο που βρίσκομαι και τώρα.. Αν θα έφευγα στο εξωτερικό να αναζητήσω την τύχη μου; Ένα από τα πράγματα που με έχει διδάξει η ζωή ως τώρα είναι ποτέ μη λες ποτέ, γι’αυτό επιφυλάσσομαι να πω πως δε θα το αποφάσιζα.

Η Ελλάδα μου θυμίζει πολύ το μικρό γαλατικό χωριό του Αστερίξ. Αντιστέκεται σθεναρά με συνεχώς νέες περιπέτειες ενάντια στη «ρωμαική» αυτοκρατορία που προσπαθεί διακαώς να το υποτάξει. Δεν είναι το μαγικό φίλτρο που κάνει εμάς ανίκητους στη μάχη, αλλά η πίστη μας στο Θεό, στην οικογένεια και στην πατρίδα μας. Αυτό το κράτος έχει αντέξει παραπάνω από όσα θα πίστευε κανείς, χάρη στο επαναστατικό, το δημιουργικό και το συλλογικό πνεύμα των Ελλήνων. Και μπορεί να μην το δείχνουμε σε καθημερινή βάση, αλλά σε κάθε ζήτημα εθνικού βεληνεκούς, η αλληλεγγύη είναι κάτι που ξεχωρίζει. Οι λέξεις στην κρίση απέκτησαν νόημα. Και ένα νόημα που βρήκαμε είναι να επιμένουμε και να υπομένουμε για να μην χάσουμε την πίστη μας. Η ελπίδα μάθαμε πως πεθαίνει τελευταία.. Τώρα είναι η ώρα να μάθουμε πως η ελπίδα δεν πεθαίνει ποτέ..

 

 

Δάφνη Δρεμέτσικα

Communications Specialist