Ζούμε στην εποχή της (υπερ)τεχνολογίας και της (υπερ)πληροφορίας. Την εποχή της (υπερ)εικόνας, της (υπερ)ταχύτητας, της (υπερ)έντασης, της (υπερ)εξέλιξης. Την εποχή της (υπερ)κατανάλωσης, του (υπερ)κορεσμού, του (υπερ)ρεαλισμού. Την εποχή του υπερ (=πέρα, υπερβολικά, πάνω από το μέτρο). Την εποχή της «διαταραχής» θα τολμούσαμε να την αποκαλέσουμε…

Οι ρυθμοί της καθημερινότητας έχουν γίνει υπερβολικά γρήγοροι, εξαιρετικά απαιτητικοί. Μήπως όμως μέσα σε αυτούς τους εντατικούς ρυθμούς χάθηκε σχεδόν κάθε περιεχόμενο πραγματικής ζωής;

Διαταραχή #1

Τα πρότυπα της εποχής επιτάσσουν να είσαι «τέλειος» σε όλα. Μορφωμένος, καλοντυμένος, πετυχημένος, με δουλειά, με σχέση. Και αναρωτιέμαι.. Δεν θα έπρεπε αυτά τα πρότυπα να έχουν μεταβληθεί, καθώς οι αντίξοες συνθήκες της Κρίσης επιδρούν δυσμενώς και τα καθιστούν «όλα», όλο και λιγότερο εφικτά;

Διαταραχή #2

Σε ό,τι αφορά την εξωτερική εμφάνιση, τα πρότυπα έχουν καθιερωθεί εδώ και αρκετά χρόνια. Τα ΜΜΕ έχουν παίξει βαρυσήμαντο ρόλο στο να γίνουν αυτά τα πρότυπα πιο ευρέως διαδεδομένα, πιο αποδεκτά, πιο στέρεα, πιο θεμιτά. Εκπομπές τύπου “America’s Next Top Model”, εκθειασμοί μοντέλων αλά Victoria Secret, ανακήρυξη της Jolie ως η πιο όμορφη γυναίκα στον πλανήτη και χιλιάδες άλλες προβολές, «διαταράξαν» τα πρότυπα της κοινωνίας και τα αναδιαμόρφωσαν. Φτάσαμε πλέον όλοι μας, να θεωρούμε πως το ιδανικό, συνεπώς και το όμορφο, είναι το αδύνατο, ενώ το κανονικό είναι απλά αποδεκτό.

Διαταραχή #3

Δεν γίνεται να είμαστε όλοι ίδιοι. Όπως υπάρχουν οι ψηλοί και οι κοντοί, είναι φυσιολογικό να υπάρχουν οι αδύνατοι και οι πιο εύσωμοι. Το ύψος και το βάρος είναι δύο βασικά χαρακτηριστικά που διακρίνουν ένα άτομο. Όπως διαφέρει το ύψος των ανθρώπων, είναι λογικό να διαφέρει και το βάρος.

Διαταραχή #4

Ως μαρκετίστας, μπορώ να διακρίνω το ασυμβίβαστο της εποχής. Από τη μία λανσάρεται ως «top priority» οτιδήποτε αφορά την επίτευξη του «αδύνατου ιδανικού» και από την άλλη πλασάρεται σωρηδόν οτιδήποτε μας απομακρύνει από αυτό. Από τη μία μας λένε ότι πρέπει να αδυνατίσουμε, αλλά στην πραγματικότητα προσπαθούν να μας παχύνουν. Σκέψου το λίγο.. Είναι ένας «καλοστημένος φαύλος κύκλος μέσα στον οποίο περιστρέφεσαι και «δεν θέλουν» να βγεις, γιατί αυτός ο κύκλος περιλαμβάνει τους πιο κερδοφόρους τομείς της παγκόσμια οικονομίας.

Διαφημίσεις, περιοδικά, celebrities, όλοι μιλούν για δίαιτες και αδυνάτισμα. Όλοι και παντού γύρω σου θα αναφερθούν στο αδυνάτισμα ή κάτι σχετικό με δίαιτα. Παράλληλα γίνεται ένας ασύστολος καταιγισμός από κουπόνια, εκπτώσεις που αφορούν junk food ή κάθε είδος μη υγιεινού φαγητού. Ακόμα και σε «υγιεινό» φαγητό υπάρχουν άπλετες προσφορές του τύπου «Με 15€ μπορείς να φας όσο σούσι αντέχεις!». Η βιομηχανία τροφίμων σε έχει περικυκλώσει με τους trend makers να σε παρακινούν να ακολουθήσεις κάθε νέα τάση χωρίς να το συνειδητοποείς καν. Θυμήσου, πόσα food hashtags έχεις ποστάρει στο Instagram ή πόσες φωτογραφίες με φαγητό. All around you, it’s all about food. Και από την άλλη τρέχεις στο «κυνηγητό» του Like. Όσο πιο «μοντέλο» φαίνεσαι, τόσο περισσότερα like θα μαζέψεις.

Διαταραχή #5

Ανήκω στα άτομα που γεννήθηκαν τη δεκαετία του ’80. Θεωρώ πως πρόκειται για μια γενιά που γεννήθηκε «τυχερή» και μεγαλώνοντας αποδείχθηκε πως τελικά γεννήθηκε «άτυχη»! Το βασίζω σε δύο τινά. Πρώτον, μεγαλώσαμε σε μια ανθηρή περίοδο που οι γονείς μας είχαν δουλειές, έβγαζαν χρήματα, ζούσαν και ζούσαμε κι εμείς με μια σχετική άνεση, ήταν όλοι λίγο πολύ σε μια καλή οικονομική κατάσταση. Τώρα που φτάσαμε εμείς στην ηλικία που είχαν τότε οι γονείς μας, δεν βρίσκουμε δουλειά, κανείς δεν βγάζει τόσα χρήματα, ζούμε με «λιτότητα», αφού η΄Ανθηση έγινε Ύφεση.

Δεύτερον, ζήσαμε την εποχή της «Διατροφικής Χαρούμενης Καταστροφής». Γονείς και παππούδες, στερημένοι οικονομικά και διατροφικά από τα δικά τους παιδικά χρόνια, εκπλήρωσαν τα διατροφικά τους «κατοχικά ή στερημένα σύνδρομα» πάνω στις δικές μας διατροφικές συνήθειες. Αυτό συνέπεσε με την απαρχή της παγκοσμιοποίησης και την εκτόξευση παραγωγής χιλιάδων διατροφικών προιόντων, ως επί το πλείστον προσανατολισμένα στα παιδιά. Βασικά, τι έγινε; Οι «στερημένοι» γονείς πάνε σε πρωτόγνωρα τεράστια σούπερ μάρκετ με γεμάτα ράφια από προιόντα που συνεχώς εμφανίζονται στην αγορά και η αγοραστική τους δύναμη, τους επιτρέπει να τα αποκτήσουν, χαρίζοντας στα παιδιά τους τα δικά τους παιδικά αποθημένα. Το θέμα ποιο είναι όμως; Εμείς, τα παιδιά τους, γίναμε τα «πειραματόζωα» του διατροφικού βομβαρδισμού. Μεγαλώσαμε, τρώγοντας όλα τα αλμυρά και γλυκά σνακ που εμφανίστηκαν. Κάθε καινούρια λιχουδιά, ήταν μια επιπρόσθετη χαρά για εμάς.
Είμαστε η γενιά που έχει δοκιμάσει ΟΛΕΣ τις «διατροφικές σαβούρες» που υπάρχουν στα ράφια του σούπερ μάρκετ. Και πόσες ακόμη που έχουν καταργηθεί.. Είμαστε η γενιά που οι γονείς μας, μας πήγαιναν κάθε Κυριακή στα Goody’s, στα McDonald’s και σε όλες τις νέες μόδες, πιτσαρίες, σουβλατζίδικα, κρεπερί κλπ, όχι γιατί το ζητούσαμε, αλλά επειδή αυτοί δεν το είχαν ζήσει.

Κάπως έτσι, εθιστήκαμε στη ζάχαρη, στις χρωστικές, στα συντηρητικά, στα τρανς λιπαρά, στα «πλαστικά», στα «junk food», στα κακά διατροφικά πρότυπα.

Διαταραχή #6

Είναι γεγονός πως η χώρα μας είναι ξεχωριστή. Για τον ήλιο, τη θάλασσα, τη λαμπρή ιστορία, την «ευλογημένη» αγροτική παραγωγή και πολλά ακόμη. Είμαστε ένας λαός που μας χαρακτηρίζει η κουλτούρα, ο ισχυρός δεσμός της οικογένειας, η θρησκευτική πίστη, ακόμα και το σπάνιο ταπεραμέντο μας. Είναι αξιοθαύμαστο πως σε αυτό τον τόπο, οι παραδόσεις και τα έθιμα συντηρούνται στον πέρασμα των χρόνων, ενώ ευρύτερα σημειώνονται ριζικές αλλαγές.

Πόσο ριζωμένα είναι όμως αυτά τα λαογραφικά πρότυπα μέσα μας και πόσο θετικά επηρεάζουν τη διατροφική συμπεριφορά μας; Μερικά ενδεικτικά παραδείγματα..

  • Το Ορθόδοξο Εορτολόγιο είναι πλουσιότατο με την ημέρα ονομαστικής εορτής να τιμάται με ιδιαίτερο τρόπο από αυτόν που γιορτάζει και να συνοδεύεται από κάποιο κέρασμα. Χριστούγεννα, Πάσχα, Δεκαπενταύγουστος είναι οι δημοφιλέστερες μέρες «συμποσίου», καθώς εορτάζονται από όλους. Αυτές τις μέρες είθισται να τρώμε κουραμπιέδες και μελομακάρονα, να σουβλίζουμε αρνί, να το «γλεντάμε» με άφθονα φαγητά, γλυκά και ποτό. Αυτές τις μέρες γίνονται και άφθονα υπερφαγικά επεισόδια που όλοι θεωρούν ότι απλώς «τίμησαν» την ημέρα, όπως της αρμόζει.
  • Κάθε τοπική κουζίνα σε αυτή τη χώρα θα λέγαμε ότι είναι μια μικρογραφία της μεσογειακής διατροφής, συνδυάζοντας θρέψη και απόλαυση. Όσο αξιοζήλευτη και άμετρη είναι όμως η ποιότητα των υλικών που παράγονται και χρησιμοποιούνται, τόσο άμετρη είναι και η ποσότητα που καταναλώνεται. Όταν ο παππούς στο χωριό θα «βγάλει» μπόλικο κρασί, μπόλικο θα πιει κιόλας. Στην Κρήτη, έχουν μοναδική ποικιλία ντόπιων προιόντων, τσίπουρο και ποικιλία θα έχουν κάθε μέρα στη διατροφή τους.
  • Γάμοι, βαφτίσια, χαρές, ακόμη και λύπες με μνημόσυνα, όλα τα τελετουργικά συνηθίζουν σε τούτη τη χώρα, να έπονται από ένα «πλούσιο» τσιμπούσι.
  • «Φάε τις φακές και μετά θα σου δώσω και μπισκότα!», «Δοκίμασε αρακά και μετά θα πάμε να διαλέξεις όποιο παγωτό θέλεις!», «Αν κάνεις όλα τα μαθήματα σου, τότε θα σου φας γλυκάκι!», «Πρέπει να τρως πολύ για να είσαι δυνατός!» …. τυπικές φράσεις μαμάς προς το παιδάκι της.
  • Ο παππούς και η γιαγιά αποτελούν τους καλύτερους «σαμποτέρ» διατροφικής διαπαιδαγώγισης των παιδιών. Από την εμπειρία μου θεωρώ πως σε ότι αφορά τη διατροφή, τα κάνουν όλα λάθος, προσπαθώντας να τα κάνουν όλα σωστά. Καταρχάς, θεωρούν ότι φροντίζω σημαίνει ταίζω. Έτσι έμαθαν.. Θεωρούν πως σε φροντίζουν αν σου τηγανίζουν πατάτες, σε αγαπούν αν σου παίρνουν αναψυκτικά, σε λατρεύουν αν σου δίνουν κάθε μέρα σοκολάτες. Ακόμη και στα καλά πράγματα που πάνε να κάνουν, εντέλει τα κάνουν χειρότερα. Βάζουν ζάχαρη μέσα στο φυσικό χυμό πορτοκαλιού που στίβουν, για να μην ξινίσει η γεύση, το παιδάκι. Δεν του παίρνουν γάλα, αλλά μίλκο για να το ευχαριστηθεί περισσότερο, του ετοιμάζουν για σνακ «υγιεινές» τηγανίτες και το προτρέπουν να φάει δύο μερίδες φαγητό για να γίνει πολύ ψηλό! Και η ειρωνία; Τα κάνουν όλα με αμέριστη αγάπη..

Διαταραχή #7

Υπάρχει μια εντύπωση από πολλούς πως τα βιολογικά και τα υγιεινά προιόντα είναι για τους «λίγους», λόγω της υψηλότερης τιμής τους. Η εντύπωση αυτή γενικεύεται στο  ότι « η υγεία είναι για τους λίγους» και δεν μπορεί ο καθένας να την αποκτήσει. Διαφωνώ. Η υγεία είναι για τον καθέναν και για όλους. Και να το αιτιολογήσω..

Δεν χρειάζεσαι να τρέφεσαι κάθε μέρα με berries, avocado, chia και quinoa. Απενεχοποίησε την «παχυντική» θρεπτική μπανάνα, απόλαυσε το «αμαρτωλό»  μήλο, αποδέξου την «ταπεινή» ντομάτα γεμάτη με λυκοπένιο, «κάνε κολλητούς σου» τους θαυματουργούς ξηρούς καρπούς, «αφέσου» στα νόστιμα ζυμαρικά ολικής άλεσης και προτίμησε την πιο φτηνή «whey» πρωτείνη, το αυγό.

Να αγοράζεις με σύνεση και κρίση τα τρόφιμα που θα καταναλώσεις. Η αλήθεια είναι πως κάποιες φορές τα «ψαγμένα», βιολογικά ή «υγιεινά» προιόντα, είναι όντως προτιμότερα. Μου λέει συχνά η αδερφή μου, είναι πολύ ακριβά τα παξιμάδια σου, δεν συμφέρουν. Και όμως συμφέρουν. Πρώτον, σε μια ισορροπημένη υγιεινή διατροφή θα φας 1-2 παξιμάδια Αστάρτη σε ένα γεύμα και θα σε χορτάσουν, ενώ τα «άλλα» ακόμη και επειδή είναι πιο φθηνά, θα φας όσα χρειαστείς για να χορτάσεις. Δεύτερον, προτιμώ έστω και αν τρώω τυποιημένα τρόφιμα, να είναι φυσικά παρασκευασμένα με αγνά φυσικά υλικά, παρά επεξεργασμένες τροφές με άγνωστες ουσίες.

Διαταραχή #8

Δεν καταλαβαίνω, πώς γίνεται να αυτοαποκαλείται μια τροφή superfood, όταν κανονικά θα έπρεπε να επονομάζεται not food.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι δημοφιλείς μπάρες δημητριακών, ένα προιόν, που λόγω της εύχρηστης συσκευασίας και μεταφοράς του, καθίσταται πολύ βολικό προς κατανάλωση στους βιαστικούς ρυθμούς που κινούμαστε. Αν ένα υλικό από τα δεκάδες που περιέχει μια μπάρα είναι θρεπτική, δεν την καθιστά υγιεινή.

Υπάρχουν συσκευασίες προιόντων που συστήνονται ως Υπερτροφές και όλη η μία πλευρά της συσκευασίας αναγράφει τα δεκάδες συστατικά που περιέχει. Όταν ένα συστατικό δεν το γνωρίζουμε, ίσως υπάρχει λόγος που δεν το γνωρίζουμε και ίσως δεν χρειάζεται να το γνωρίζουμε. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ίσως είναι καλύτερα να προτιμήσεις προιόντα λίγο μεγαλύτερης χρηματικής αξίας, αλλά πολύ μεγαλύτερης διατροφικής αξίας.

Διαταραχή #9

Η απομυθοποίηση της θερμίδας. Οι περισσότεροι γίναμε «θερμιδομετρητές». Μάθαμε πόσες θερμίδες έχει το σουβλάκι, η πίτσα, η μπύρα και γίναμε «εξπέρ» να υπολογίζουμε πόσες χρειαζόμαστε μέσα στην μέρα. Μάθαμε να υπολογίζουμε τον δείκτη μάζας σώματος ΒΜΙ, τον βασικό μεταβολικό ρυθμό BMR και ένα σωρό ακόμη δείκτες που προσδιορίζουν σε ποια κατηγορία βάρους ανήκουμε.

Δεν μάθαμε όμως ποτέ τι θρεπτικά συστατικά έχει κάθε τροφή και πόσα από αυτά χρειάζεται ο οργανισμός μας καθημερινά. Δεν είναι όλες οι θερμίδες ίδιες. Μήπως οι θερμίδες στις ετικέτες των συσκευασιών που διαβάζουμε προσεκτικά, είναι παραπλανητικές; Μήπως στο πινακάκι της ετικέτας, μάθαμε να αναγνωρίζουμε μόνο την πρώτη σειρά που αναγράφει το «kcal»; Μήπως οι επόμενες σειρές, όπως τα κορεσμένα λιπαρά, αποτελούν πιο αντιπροσωπευτικές πληροφορίες για τη θρεπτική σύσταση της τροφής;

Ναι μεν, όλες οι θερμίδες είναι ίσες για την ενεργειακή μας ισορροπία, αλλά 200 θερμίδες από μια σοκοφρέτα και 200 θερμίδες από ένα μπούτι κοτόπουλο δεν έχουν την ίδια διατροφική αξία. Η σοκοφρέτα θα σου δώσει ενέργεια, ενώ το κοτόπουλο θα σου προσφέρει επίσης πρωτεΐνες, βιταμίνες και άλλα μέταλλα και ιχνοστοιχεία. Προτιμότερο από το πόσες θερμίδες συνολικά τρώμε, είναι να δίνουμε προσοχή στο τι θερμίδες τρώμε.

Διαταραχή #10

Μπορει να ζούμε στην καθεαυτή εποχή της επικοινωνίας, της πληροφορίας, της ψηφιακής επανάστασης και των συνεχών τεχνολογικών εξελίξεων, αλλά όσο οξύμωρο και να φαίνεται, αυτές οι ριζικές αλλαγές έχουν προκαλέσει «πραγματικό» πρόβλημα επικοινωνίας στα άτομα που ζουν σε αυτό το «εικονικό» περιβάλλον.

Μέσα σε όλο αυτό το ψηφιακό σύννεφο οι άνθρωποι δεν επικοινωνούν ως άνθρωποι, αλλά ως ψηφιακά άβαταρ που περνούν το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας τους στον διαδικτυακό κόσμο και επικοινωνούν μέσα από αυτόν. Στέλνουν viber messages (τα sms ξεπεράστηκαν για τα καλά), κάνουν skype κλήσεις (γιατί συμφέρει), μιλούν μέσω facebook messenger (γιατί βολεύει), αφιερώνουν τραγούδια, λουλούδια και καρδούλες σε γνωστούς και γνώστους, ενώ έχουν αφεθεί να πιστεύουν πως είναι φίλοι τους (Friends) επειδή έτσι τους ονομάζει ο ιντερνετικός παντοκράτορας (Facebook).

Το αποτέλεσμα ποιο είναι; Έχουν εγκλειστεί μέα σε ένα χαοτικό ψηφιακό κουτί που νομίζουν ότι επικοινωνούν συνεχώς επειδή βομβαρδίζονται συνεχώς από ειδοποιήσεις και κάθε είδους επικοινωνιακού υλικού. Επί της ουσίας όμως διαδρούν πλασματικά, δεν εξωτερικεύουν τις προσωπικές σκέψεις τους και δεν αποκαλύπτουν τα ενδόμυχα ζητήματα τους. Δεν ασχολούνται με τα πραγματικά προβλήματα τους, αλλά τα μεστά, τα επιφανειακά. Τα πραγματικά τους προβλήματα δεν τα συζητούν, άλλοτε τα κρύβουν και κάποιες φορές τα αγνοούν. Τα συναισθήματα που τους προκαλούνται δεν τα εκφράζουν και θεωρούν ότι θα ξεπεραστούν. Ο εαυτός τους όμως δεν τα προσπερνά και πολλές φορές αναγκάζεται να τα «φάει» για να μην τον «φάνε».

Διαταραχή #11

Άγχος. Μια λέξη που είναι πλέον τόσο γνώριμη σε όλους μας που αρχίζει να μας φαίνεται φυσιολογική η αίσθηση της. Στους γοργούς ρυθμούς που ζούμε, τις υψηλές απαιτήσεις που μας διακατέχουν και την πίεση που μας ασκείται, ερχόμαστε αντιμέτωποι συνεχώς με στρεσογόνες καταστάσεις. Το άγχος που μας προκαλείται μέσα σε αυτά τα στρεσογόνα πλαίσια, μεγαλώνει ολοένα και περισσότερο, για ολοένα και λιγότερο σημαντικούς λόγους. Επηρεάζει τις καθημερινές μας δραστηριότητες, τις σχέσεις μας με τους γύρω μας, ακόμα και με τον ίδιο μας τον εαυτό. Όταν βιώνεται βιολογικά και ψυχολογικά σε ανεξέλεγκτο βαθμό, μετατρέπεται σε αγχώδη διαταραχή. Είναι γεγονός ότι οι αγχώδεις διαταραχές βρίσκονται σε έξαρση με διαρκώς νέα φαινομενολογία και συμπτώματα. Τυχαίο ή σημείο των καιρών που ζούμε;

Πόσες διαταραγμένες διατροφικές συμπεριφορές επιδεινώνονται από την αδυναμία διαχείρισης των στρεσογόνων συναισθημάτων; Σε πόσες περιπτώσεις ατόμων με διατροφικές διαταραχές, το άτομο προσπαθεί να εκτονώσει, να αποβάλλει να ανακουφιστεί από το «αβάσταχτο» άγχος που βιώνει; Μήπως πρέπει να αρχίσουμε να δίνουμε ελαφρυντικά στο «προβληματικό» αποτέλεσμα και να στρεφόμαστε στους λόγους που το προκάλεσαν;

Ίσως τελικά, οι διατροφικές διαταραχές να μην είναι τόσο παράταιρες με την εποχή ή με εμάς τους ίδιους, αν αναλογιστεί κανείς το «διαταραγμένο» περιβάλλον που ευδοκιμούν. Σαν τα μικρόβια που βρίσκουν πρόσφορο έδαφος για να αναπτυχθούν..

Δάφνη Δρεμέτσικα

Communications Specialist