Οι γυναίκες που είναι σε φόρμα συχνά χάνουν την έμμηνο ρύση τους, όταν προπονούνται σκληρά ή κάνουν δίαιτα για να χάσουν λίπος. Ενώ κάποιες από αυτές πιστεύουν ότι δε θα υπάρχει πρόβλημα, αυτό απέχει πολύ από την αλήθεια. Στο σημερινό άρθρο, θα διερευνήσουμε γιατί η «παράλειψη» της περιόδου σας μπορεί να είναι αρνητική.

Αυτό θα το κάνουμε μέσω ενός παραδείγματος: η Μαρία είναι νέα, δραστήρια και προφανώς υγιής. Τρώει μια αποκαλούμενη «καθαρή» διατροφή. Κάνει βάρη δύο φορές την εβδομάδα και περίπου δύο ώρες την ημέρα ασκήσεις cardio, τέσσερις με πέντε μέρες την εβδομάδα. Πριν από ένα χρόνο, στην ηλικία των 27, σταμάτησε να έχει περίοδο. Δεν το ανέφερε στον προπονητή της και δεν σκέφτηκε να συμβουλευτεί ένα γιατρό. Στην πραγματικότητα, αισθανόταν ανακουφισμένη. Ούτως ή άλλως, δεν ήθελε να μείνει έγκυος. Εκτός αυτού, ο μηνιαίος κύκλος της είχε γίνει μια ταλαιπωρία. Της χαλούσε το πρόγραμμα άσκησής της και οι διακυμάνσεις βάρους έπαιζαν με τα νεύρα της, έτσι σκέφτηκε δεν υπάρχει πρόβλημα που σταμάτησε η περίοδός της – και αυτό ήταν το λάθος της.

Κατανόηση του έμμηνου κύκλου

Ο έμμηνος κύκλος είναι μια σειρά από αλλαγές στα σώματα των γυναικών κατά την προετοιμασία για να μείνουν έγκυοι. Κάθε μήνα, μια από τις ωοθήκες απελευθερώνει ένα ωάριο. Αυτή η διαδικασία ονομάζεται ωορρηξία. Ταυτόχρονα, ορμονικές αλλαγές σ’ όλο το σώμα προετοιμάζουν την μήτρα για την εγκυμοσύνη. Αρχικά, μια ορμόνη που ονομάζεται γοναδοτροπίνη (GRH) αποστέλλεται από τον υποθάλαμο στην υπόφυση. Αυτή η κυτταρική επικοινωνία ενεργοποιεί την υπόφυση να απελευθερώσει άλλες δύο ορμόνες: την ωοθυλακιοτρόπο ορμόνη (FSH) και την ωχρινοτρόπο ορμόνη (LH). Αυτές οι ορμόνες στη συνέχεια ταξιδεύουν προς τις ωοθήκες και τους «λένε» να παραγάγουν οιστρογόνα και προγεστερόνη. Φυσικά, η ποσότητα που παράγεται εξαρτάται από την φάση του έμμηνου κύκλου (δηλαδή, θυλακιώδη ή ωχρινική). Εάν η ωορρηξία λαμβάνει χώρα και το ωάριο δεν γονιμοποιηθεί, το τοίχωμα της μήτρας αποβάλλεται μέσω του κόλπου.

Ενεργειακό ισοζύγιο και η έμμηνος ρύση

Ας επιστρέψουμε στη Μαρία… Τι πήγε στραβά με αυτήν την κανονική διαδικασία (και γιατί συμβαίνει αυτό σε τόσες άλλες αθλούμενες γυναίκες); Με απλά λόγια, το σώμα μιας γυναίκας είναι εξαιρετικά ευαίσθητο σε ενεργειακές διακυμάνσεις. Όταν μια γυναίκα ακολουθεί μια περιορισμένη διατροφή (ειδικά αν αυτή είναι νηστεία ή παράλειψη γευμάτων) ή κάνει πολύ έντονη σωματική άσκηση για πολλές ώρες ημερησίως, το σώμα της αναγνωρίζει αυτό το αρνητικό ισοζύγιο ενέργειας ως απειλή για την επιβίωσή της. Έτσι τερματίζει τις «μη ουσιώδεις» διαδικασίες του σώματος, όπως την αναπαραγωγή. Με λίγα λόγια, γίνεται άγονο. Ο επιστημονικός όρος για αυτό είναι υποθαλαμική αμηνόρροια.

Ο ρόλος της λεπτίνης

Τα κορίτσια σήμερα έχουν την πρώτη περίοδο τους (γνωστή και ως εμμηναρχή) νωρίτερα από ό,τι η γενιά των γιαγιάδων μας. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο ότι κατά μέσο όρο τα παιδιά είναι βαρύτερα από ό,τι στο παρελθόν. Αλλά για να το καταλάβουμε αυτό, θα πρέπει να αναγνωρίσουμε τη σχέση μεταξύ της ορμόνης λεπτίνης και του υποθαλάμου. Το σωματικό λίπος παράγει λεπτίνη. Έτσι, όταν ένα παιδί παίρνει αρκετό βάρος, υπάρχει ένα οριακό ποσό λεπτίνης το οποίο θα σηματοδοτήσει τον υποθάλαμο να δώσει το έναυσμα για την πρώτη περίοδο. Δεδομένου ότι τα παιδιά γίνονται όλο και βαρύτερα νωρίτερα από ό,τι στο παρελθόν, οι περίοδοι αρχίζουν επίσης νωρίτερα.

Το αντίθετο ισχύει για τις γυναίκες που πολύ λεπτές ή που περιορίζουν τις θερμίδες τους πάρα πολύ. Το πολύ αδυνάτισμα μειώνει την ποσότητα της λεπτίνης που κυκλοφορεί στο σώμα και αυτό, με τη σειρά του, μειώνει την δραστηριότητα του υποθαλάμου. Αφού η Μαρία περιόριζε τις θερμίδες της, έκανε άσκηση σχεδόν κάθε μέρα και έχανε σταδιακά λίπος, αυτός ο συνδυασμός παραγόντων θα μπορούσε να προκαλέσει την απώλεια της περιόδου της.

Ο ρόλος του στρες

Οι αισθητήρες των γυναικών είναι συντονισμένοι στο να ανιχνεύουν ελλείμματα. Είτε είναι στο ενεργειακό ισοζύγιο, είτε στα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά ή το λίπος του σώματος, τα γυναικεία σώματα ανταποκρίνονται γρήγορα στις ελλείψεις. Το «σημείο ρύθμισης» διαφέρει από γυναίκα σε γυναίκα. Μερικές γυναίκες μπορεί να είναι εκ φύσεως πιο λεπτές και μπορούν να ασκηθούν με υψηλότερο όγκο και ένταση ή να τρώνε λιγότερες θερμίδες και να παραμένουν ορμονικά υγιείς. Άλλες γυναίκες είναι πιο ευαίσθητες σε κάθε περιορισμό. Φυσικά, το άγχος – κάθε είδους – κάνει τα πράγματα χειρότερα. Για πολλές αθλήτριες (ή ακόμα και απλώς ενεργές γυναίκες), οι απαιτήσεις της εκπαίδευσης, η πίεση να πετύχουν και άλλοι φυσιολογικοί, στρεσογόνοι παράγοντες της ζωής, όπως η δουλειά, το σχολείο, τα οικονομικά, οι σχέσεις κ.λπ. μπορούν να συνδυαστούν με διατροφικούς και σωματικούς στρεσογόνους παράγοντες και να συμφορήσουν το σύστημα. Το ίδιο πράγμα μπορεί να συμβεί όταν το νευρικό μας σύστημα υπερφορτώνεται. Για παράδειγμα:

  • εάν βασιζόμαστε πάρα πολύ σε διεγερτικά, όπως η καφεΐνη
  • εάν δεν ηρεμούμε εύκολα
  • εάν είμαστε συνεχώς αυτοκριτικοί ή τελειομανείς
  • εάν δεν κάνουμε ποιοτικό και επαρκή ύπνο
  • εάν παραλείπουμε γεύματα
  • εάν το παρακάνουμε με απαιτητικές προπονήσεις (Crossfit κ.λπ.)

… τότε, οι ορμόνες του στρες είναι πάντα σε «επιφυλακή» και λένε στο σώμα μας ότι απειλές παραμονεύουν σε κάθε γωνιά και δεν είναι ασφαλές να αναπαραχθούμε. Δεδομένου ότι πολλές αθλήτριες πιέζουν τον εαυτό τους για καλύτερα αποτελέσματα, αυτό μπορεί να είναι ακόμα εντονότερο.

Γιατί είναι σημαντική η ορμονική υγεία;

Αν δεν σχεδιάζετε να κάνετε οικογένεια, η στειρότητα μπορεί να μην σας φαίνεται μεγάλη υπόθεση. Στην πραγματικότητα, αυτό μπορεί να φαίνεται ένα ωραίο διάλειμμα από την ταλαιπωρία του να έχεις περίοδο συνέχεια. Μη βιάζεστε όμως. Να θυμάστε ότι η περίοδός σας δεν είναι μόνο για την εγκυμοσύνη – είναι μια παρενέργεια της φυσιολογικής ορμονικής υγείας. Με άλλα λόγια, το να χάσετε την περίοδό σας (ή το να έχετε σημαντικές ανωμαλίες) σημαίνει ότι κάτι πάει στραβά (ορμονικά). Φανταστείτε την περίοδό σας σαν μια λυχνία. Όταν την χάσετε, το φως αρχίζει να αναβοσβήνει: συναγερμός για την υγεία σας!

Στην περίπτωση της υποθαλαμικής αμηνόρροιας, τα μηνύματα για τα οποία μιλήσαμε νωρίτερα – από τον υποθάλαμο στην υπόφυση και τις ωοθήκες – μειώνονται σημαντικά. Αυτό σημαίνει ότι η παραγωγή ορμονών όπως τα οιστρογόνα και η προγεστερόνη μειώνεται επικίνδυνα. Αυτό είναι πρόβλημα γιατί το σώμα σας χρειάζεται αυτές τις ορμόνες για την οστική αντοχή και, επίσης, σας κρατάνε υγιείς, ενεργητικές και ψυχολογικά ισορροπημένες. Στην πραγματικότητα, λόγω της σχέσης μεταξύ των οιστρογόνων, της προγεστερόνης και την οστικής υγείας, πολλές λεπτές νεαρές γυναίκες που χάνουν τις περιόδους τους καταλήγουν με πιο αδύνατα οστά από τις ογδόντα χρονών γιαγιάδες τους. Αυτό περιλαμβάνει και την Μαρία, που εκτελεί τακτικά ασκήσεις με βάρη και της οποίας η διατροφή είναι πλούσια σε ασβέστιο και βιταμίνες D και Κ. Ούτε η άσκηση αντοχής ούτε η σωστή διατροφή είναι αρκετή για να αντισταθμίσει την υποθαλαμική αμηνόρροια.

Το οστό του εγκεφάλου συνδέεται με το οστό του μηρού

Δυστυχώς, πολλές νέες αθλήτριες δεν γνωρίζουν τις ανάγκες του σώματός τους σε οιστρογόνα, έτσι όταν χάνουν τις περιόδους τους, ως μέρος της εκπαίδευσής τους, απλά το θεωρούν δεδομένο. Στην πραγματικότητα, το πρώτο ζήτημα που συχνά οδηγεί γυναίκες σαν την Μαρία στο γιατρό, δεν είναι η απώλεια της εμμήνου ρύσεως. Είναι ένας μυστηριώδης πόνος σε έναν από τους μηρούς τους. Η αιτία αυτού του πόνου – που οι γιατροί τους μπορούν εύκολα να ανακαλύψουν με μια μικρή έρευνα – είναι κάταγμα κόπωσης. Αυτό συμβαίνει τόσο συχνά που υπάρχει και όνομα για αυτό το σύνδρομο: η τριάδα της αθλήτριας. Βασικά συμπτώματά του είναι:

  • αμηνόρροια (έλλειψη περιόδου για πάνω από τρεις μήνες)
  • μειωμένη οστική πυκνότητα
  • χαμηλή ενέργεια (συμπεριλαμβανομένης της διαταραγμένης διατροφής)

Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Τα οιστρογόνα και η προγεστερόνη, καθώς και άλλες στερεοειδείς ορμόνες όπως η τεστοστερόνη, έχουν ευρείες επιπτώσεις σε όλο το σώμα μας. Έτσι, αν οι ορμόνες σας διαταραχθούν, μπορεί να νιώσετε:

  • κούραση και χαμηλή ενέργεια
  • αναστατωμένο ύπνο
  • τριχόπτωση (ή σε μερικές γυναίκες, αύξηση τριχοφυΐας προσώπου)
  • κρύα χέρια και πόδια
  • δερματικά προβλήματα (ξηρό δέρμα ή ακμή)
  • αλλαγές βάρους και αλλαγές στη συσσώρευση λίπους (π.χ. περισσότερο γύρω από τη μέση)
  • αργή επούλωση τραυματισμών, περισσότερες φλεγμονές
  • άγχος, χαμηλή αυτοεκτίμηση ή/και κατάθλιψη
  • αυξημένη καροτίνη στο αίμα
  • αναιμία
  • ορθοστατική υπόταση
  • παρατυπίες ηλεκτρολυτών
  • κολπική ξηρότητα ή λέπτυνση των ιστών
  • βραδυκαρδία
  • χρόνιος πόνος (ακόμα και γενικευμένο άλγος ή ευαισθησία)
  • μεταβολές στην πέψη (δυσκοιλιότητα ή φούσκωμα)
  • αλλαγές στο μέγεθος του στήθους ή το σχήμα

Πολλές νεαρές αθλήτριες έχουν επισκεφθεί κλινικές για πόνους στους μηρούς και έλλειψη περιόδων. Η περαιτέρω διερεύνηση συνήθως αποκαλύπτει ένα μοτίβο περιοριστικής διατροφής ή υπερβολικής άσκησης Μαζί με τις περιόδους τους, αυτές οι νέες γυναίκες χάνουν το πολυτιμότερο πράγμα, την υγεία τους.

Και οι άνδρες διατρέχουν κίνδυνο

Παρά το γεγονός ότι το σύνδρομο μπορεί να ονομάζεται «τριάδα της αθλήτριας», οι άντρες δεν έχουν ανοσία σε αυτό. Ακριβώς όπως στις γυναίκες, όταν η ενέργεια ενός ανθρώπου είναι χρονίως χαμηλή, η ορμονική υγεία του βρίσκεται σε κίνδυνο. Στην περίπτωση ενός άντρα, αυτό μπορεί να εμφανιστεί ως πρόβλημα του θυρεοειδούς. Βλέπουμε συχνά τα επίπεδα τεστοστερόνης να πέφτουν κατακόρυφα. Ένοχος είναι πάλι το τρίπτυχο υποθάλαμος – υπόφυση – ωοθήκες / όρχεις. Είναι το ίδιο μοτίβο διαταραχής. Έτσι και οι άντρες θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί. Άλλωστε, δεν έχουν αυτό το προφανές σήμα – τη χαμένη περίοδο – για να τους προειδοποιήσει ότι είναι σε κίνδυνο. Αυτός είναι ο λόγος που όλοι θα πρέπει να κρατάμε την ενέργεια μας σε ισορροπία.

Ενεργειακό έλλειμμα ή ανεπάρκεια θρεπτικών συστατικών;

Ενώ το ενεργειακό έλλειμμα είναι ίσως η πιο κοινή αιτία της αμηνόρροιας στις γυναίκες – και του θυρεοειδούς ή της χαμηλής παραγωγής τεστοστερόνης στους άνδρες – δεν είναι η μόνη.

  • βιταμίνες και μέταλλα: Έρευνες έχουν δείξει πως οι γυναίκες που πήραν συμπληρώματα βιταμινών και μεταλλικών στοιχείων, ξαναβρήκαν τις περιόδους τους και μάλιστα χωρίς επιπλέον θερμίδες. Φυσικά, το αρνητικό ισοζύγιο ενέργειας και θρεπτικών συστατικών είναι άρρηκτα συνδεδεμένα. Εάν δεν τρώτε αρκετά σε γενικές γραμμές, πιθανώς να λείπουν ειδικά μικροθρεπτικά συστατικά.
  • υδατάνθρακες: Άλλες έρευνες έχουν δείξει ότι η προσθήκη υδατανθράκων σε περισσότερα γεύματα βοηθά επίσης, κυρίως μετά την προπόνηση. Πολλοί περιορίζουν τους υδατάνθρακες, ιδιαίτερα τα αμυλούχα ή τα γλυκά, πιστεύοντας πως οι υδατάνθρακες είναι «κακοί» ή ότι οι δίαιτες χαμηλών υδατανθράκων είναι «καλές» για όλους. Το αποτέλεσμα είναι το ίδιο, ορμονικές διαταραχές, αμηνόρροια, και φυσιολογική αντίδραση στο στρες, αφού το σώμα είναι σε στέρηση.

Άλλες αιτίες της αμηνόρροιας

Μην αγνοείτε μια σειρά περιόδων που δεν ήρθαν. Οι διατροφικές ελλείψεις και η έλλειψη ενεργειακής ισορροπίας, μπορεί να οδηγήσουν και σε:

  • νόσο πολυκυστικών ωοθηκών
  • προβλήματα του θυρεοειδούς
  • ουλές της μήτρας
  • όγκους της υπόφυσης
  • πρόωρη εμμηνόπαυση

Γι’ αυτό είναι σημαντικό να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας σε κάθε περίπτωση.

Πώς θα καθορίσετε τι είναι λάθος;

Τι συνέβη τελικά με τη Μαρία; Έκοψε λίγο την προπόνηση cardio (όχι τελείως βέβαια). Άρχισε να προσλαμβάνει 500-1000 επιπλέον θερμίδες κάθε μέρα. Μέσα σε λίγους μήνες, είχε πάρει κάποια κιλά. Ωστόσο, επειδή αντικατέστησε κάποια από τα cardio με βάρη, τα περισσότερα από αυτά ήταν «καθαρά». Όχι μόνο βελτιώθηκε η δύναμή της και η καθαρή μάζα της, χωρίς να προκληθεί αύξηση λίπους, αλλά βελτιώθηκε η ορμονική της υγεία, μειώνοντας τον κίνδυνο για άλλα προβλήματα.

Τι μπορείτε να κάνετε;

Εάν αθλείστε και τρώτε υγιεινά λάβετε υπόψη σας πως η απώλεια της περιόδου σας είναι κάτι που πρέπει να το πάρετε σοβαρά. Αν ο εμμηνορροϊκός σας κύκλο γίνεται ακανόνιστος ή σταματάει εντελώς:

  • Βεβαιωθείτε ότι έχετε καλύψει τις ενεργειακές ανάγκες του οργανισμού σας.
  • Αυξήστε τις θερμίδες ή μειώστε λίγο την άσκηση.
  • Βεβαιωθείτε ότι ξεκουράζεστε αρκετά.
  • Σκεφτείτε να πάρετε συμπλήρωμα βιταμίνης.
  • Σκεφτείτε να προσαρμόσετε τους υδατάνθρακές σας σε περισσότερα γεύματα.
  • Κάντε διαλογισμό. Οι ορμόνες ανταποκρίνονται στις σκέψεις και τα συναισθήματά σας.

Δείτε το γιατρό σας για να αποκλείσετε σοβαρά προβλήματα. Δεν είναι ποτέ αργά για να αρχίσετε να κάνετε πιο υγιεινές επιλογές. Μπορεί να μην θέλετε να κάνετε οικογένεια σήμερα, θα θέλετε όμως να έχετε υγιή οστά (πάντα).

Lifeme
Healthy is the new Sexy!